Do ustawowych zadań izb w zakresie objętym nadzorem i kontrolą, należy:
· nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego i ich związków w zakresie uchwał (podejmowanych w sprawach: procedury uchwalania budżetu i jego zmian, budżetu, zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego j.s.t. oraz udzielana pożyczek, zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu j.s.t., podatków i opłat, do których mają zastosowanie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, absolutorium;
· przeprowadzanie kontroli (kompleksowych, problemowych, doraźnych i sprawdzających gospodarki finansowej i zamówień publicznych podmiotów sektora finansów publicznych);
· wydawanie opinii (m. in.: o możliwości spłaty kredytu, pożyczki, o możliwości sfinansowania deficytu budżetowego, o przedkładanych projektach budżetu i sprawozdaniach z wykonania budżetów, o wnioskach komisji rewizyjnych organów stanowiących w sprawie absolutorium, w sprawie uchwały rady o nieudzieleniu wójtowi absolutorium);
· prowadzenie działalności informacyjnej i szkoleniowej (w zakresie objętym nadzorem i kontrolą);
· dokonywanie kontroli formalnej i rachunkowej sprawozdań z wykonania budżetów j.s.t.;
· rozpatrywanie spraw dotyczących powiadomień skarbników o przypadkach dokonania kontrasygnaty na pisemne polecenie zwierzchnika;
· opracowywanie sprawozdań, analiz i opinii w sprawach określonych ustawami;
· opracowywanie raportów o stanie gospodarki finansowej (sporządzonych na podstawie wyników działalności nadzorczej, kontrolnej i opiniodawczej w przypadku wystąpienia powtarzających się nieprawidłowości lub zagrożenia nie wykonaniem ustawowych zadań j.s.t.).
Tryb i zasady przeprowadzania kontroli przez regionalne izby obrachunkowe.
Tryb przeprowadzenia kontroli regulują przepisy ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie siedzib i zasięgu terytorialnego regionalnych izb obrachunkowych oraz szczegółowej organizacji izb, liczby członków kolegium i trybu postępowania (Dz. U. Nr 167, poz. 1747).
Izby przeprowadzają co najmniej raz na cztery lata kontrolę kompleksową jednostek samorządu terytorialnego. Kontrolę podmiotów wymienionych w art. 1 ust. 2 ustawy o rio, Izby przeprowadzają z urzędu w oparciu o zatwierdzony przez kolegium izby plan kontroli na dany rok.
Ocena zaistniałych stanów faktycznych w ramach działalności jednostki samorządu terytorialnego jest wyłączną domeną organu nadzoru i kontroli nad gospodarką finansową jednostek samorządu terytorialnego, zaś postępowanie w tego rodzaju sprawach może być prowadzone tylko ex officio (przepisy dopuszczają możliwość podjęcia działań kontrolnych na wniosek, niemniej nie oznacza to związania Izby tym wnioskiem – zarówno w jego zakresie przedmiotowym, jak i czasie podjęcia kontroli).